17. Козата и козарот

Некоја коза се одделила од стадото, па козарот се обидувал да ја доведе назад кај другите кози. Но, бидејќи со викање и свиркање ништо не постигнувал, фрлил камен и ја погодил во рогот. Тогаш зел да ја моли, да не кажува на господарот. А таа рекла: „Море, козару, будало најголема! Та, доколку јас и премолчам, рогот ќе вреска!“

Така, многу наивни се оние што сакаат да го сокријат очигледното.

17. Αἲξ καὶ Αἰπόλος

Αἶγα ἀποστᾶσαν ἀγέλης ἐπανάγειν αἰπόλος ἐπειρᾶτο πρὸς τὰς λοιπάς. Ὠς δὲ φωναῖς καὶ συριγμοῖς χρώμενος οὐδὲν μᾶλλον ἤνυεν, λίθον ἀφεὶς καὶ τοῦ κέρως τυχὼν, ἐδεῖτο τῷ δεσπότῃ μὴ κατειπεῖν. Ἡ δὲ ,,ἀνούστατε“ εἶπεν ,,αἰπόλων, τὸ κέρας κεκράξεται, κἂν ἐγὼ σιωπήσω.

Οὕτως λίαν εὐήθεις οἱ τὰ πρόδηλα κρύπτειν ἐθέλοντες.

16. Мачорот и кокошките

Чул мачорот дека во некој чифлик има болни кокошки, па се престорил лекар, зел со себе некои инструменти пригодни за оваа дејност и пошол онаму. Кога стигнал, застанал пред чифликот и зел да ги прашува како се со здравјето. А тие, одвраќајќи му, рекле: „Добро, доколку ти се мавнеш одовде!“

Така и кај луѓето, лошите не им остануваат сокриени на паметните, дури и ако глумат најголема честитост.

16 б.  Кокошката и мачорот (Поинаку)

Еднаш на некоја кокошка ѝ се слошило, па залегнала. Ѕирнал мачорот во кокошарникот и вака рекол: „Како си, мила? Што ти е? Ако ти треба нешто, јави ми и сѐ ќе ти донесам! Ти само стани и ќе оздравиш.“ А таа на мачорот вака му рекла: „Ако ти патот си го продолжиш, јас нема да умрам; ќе живеам живот подолг и од срна!“

Басната ги разоткрива подмолните лицемери, кои велат дека се полни со љубов.

16. Αἴλουρος καὶ Ὄρνιθες

Αἴλουρος ἀκούσας ὅτι ἔν τινι ἐπαύλει ὄρνιθες νοσοῦσι, σχηματίσας ἑαυτὸν εἰς ἰατρὸν, καὶ τὰ τῆς ἐπιστήμης πρόσφορα ἀναλαβὼν ἐργαλεῖα, παρεγένετο, καὶ στὰς πρὸ τῆς ἐπαύλεως, ἐπυνθάνετο αὐτῶν πῶς ἔχοιεν· αἱ δὲ ὑποτυχοῦσαι ,,καλῶς,“ ἔφασαν, „ἐὰν σὺ ἐντεῦθεν ἀπαλλαγῇς.“

Οὕτω καὶ τῶν ἀνθρώπων οἱ πονηροὶ τοὺς φρονίμους οὐ λανθάνουσι, κἄν τὰ μάλιστα χρηστότητα ὑποκρίνωνται.

16b. Ὄρνις καὶ Αἴλουρος ( Ἄλλως )

Ὄρνις δήποτε κατακλιθεὶς ἠῤῥώστει· εἰς ὃν αἴλουρος προκύψας ἔφη ταῦτα· „πῶς ἔχεις, φίλε; τί δέ σοι; ἐάν τι χρήζῃς, ἀνάγγειλόν μοι, καὶ πάντα σοι παρέξω· ὅμως ἔγειρε, καὶ τεύξῃ τῆς ὑγιείας.“ Ἡ δὲ ἀπεκρίθη πρὸς τὸν αἴλουρον ταῦτα· „ἐὰν σὺ παρέλθῃς, ἐγὼ οὐκ ἀποθνήσκω· ζωὴν γὰρ ζήσω δορκάδος ὑπερτέραν.“

Τοὺς δολίους ὑποκριτὰς, τοὺς λέγοντας φιλεῖν, ὁ μῦθος ἐλέγχει.

15. Мачорот и глувците

Во некоја куќа имало многу глувци. Кога мачорот дознал за тоа, отишол таму и почнал еден по еден да ги фаќа и да ги јаде. А глувците, бидејќи непрестајно биле таманети, се вовлекле во дупките. Mачорот, пак, бидејќи веќе не можел до нив да се добере, сфатил дека треба со итроштина надвор да ги намами. Затоа, се качил на некој дрвен клин, се обесил на него и се сторил божем мртов. Некој глушец ѕирнал надвор и кога го здогледал, рекол: „Ами, пријателче, и вреќа да станеш, тебе веќе сигурно нема да ти пријдеме!“

Басната објаснува дека разборитите луѓе, кога‑годе ќе искусат нечија расипаност, веќе не се лажат од неговото глумење.

15. Αἴλουρος καὶ Μύες

Ἔν τινι οἰκίᾳ πολλοὶ μύες ἦσαν. Αἴλουρος δὲ τοῦτο γνοὺς ἧκεν ἐνταῦθα, καὶ συλλαμβάνων ἕνα ἕκαστον κατήσθιεν. Οἱ δὲ μύες συνεχῶς ἀναλισκόμενοι κατὰ τῶν ὀπῶν ἔδυνον, καὶ ὁ αἴλουρος μηκέτι αὐτῶν ἐφικέσθαι δυνάμενος, δεῖν ἔγνω διʼ ἐπινοίας αὐτοὺς ἐκκαλεῖσθαι. Διόπερ ἀναβὰς ἐπί τινα πάσσαλον καὶ ἑαυτὸν ἐνθένδε ἀποκρεμάσας προσεποιεῖτο νεκρόν. Τῶν δὲ μυῶν τις παρακύψας ὡς ἐθεάσατο αὐτὸν, εἶπεν· „ἀλλʼ, ὦ οὗτος, σοί γε, κἄν θύλαξ γένῃ, οὐ προσελευσόμεθα.“

Ὁ λόγος δηλοῖ, ὅτι οἱ φρόνιμοι τῶν ἀνθρώπων, ὅταν τῆς ἐνίων μοχθηρίας πειραθῶσιν, οὐκέτι αὐτῶν ταῖς ὑποκρίσεσιν ἐξαπατῶνται.

14. Мачорот и петелот

Некој мачор фатил петел и сакал да го изеде, но со оправдана причина. И затоа, почнал да го обвинува дека на луѓето им е здодевен што ноќе крешти и не им дава да ги фати сон. Но, бидејќи овој се бранел дека тоа го прави во нивна полза, за да се разбудат за секојдневните работи, мачорот му изнел друга вина – дека е нечестив кон природата, што се пари со мајка си и со сестрите. А кога овој кажал дека и тоа го прави во полза на господарите, зашто така кокошките за нив несат многу јајца, мачорот рекол: „Е па, иако ти имаш безброј убави оправдувања, јас сепак нема да останам гладен!“, и си го изел.

Басната објаснува дека човек со подмолна природа кој избрал да направи престап, доколку не може да најде разумен изговор, сосем отворено го врши своето злодело.

14. Αἴλουρος καὶ Ἀλεκτρυών

Αἴλουρος συλλαβὼν ἀλεκτρυόνα, μετʼ εὐλόγου τοῦτον αἰτίας ἠβουλήθη καταφαγεῖν. Καὶ δὴ κατηγόρει αὐτοῦ, ὡς ὀχληρὸς εἴη τοῖς ἀνθρώποις, νύκτωρ κεκραγὼς καὶ μὴ συγχωρῶν ὕπνου τυγχάνειν. Τοῦ δʼ ἀπολογουμένου, ἐπὶ τῇ ἐκείνων ὠφελείᾳ τοῦτο ποιεῖν, ὡς ἐπὶ τὰ συνήθη τῶν ἔργων ἐγείρεσθαι, πάλιν ὁ αἴλουρος αἰτίαν ἐπέφερεν, ὡς ἀσεβὴς εἴη περὶ τὴν φύσιν, μητρὶ καὶ ἀδελφαῖς συμμιγνύμενος. Τοῦ δὲ καὶ τοῦτο πρὸς ὠφέλειαν τῶν δεσποτῶν πράττειν φήσαντος, πολλῶν αὐτοῖς ἐντεῦθεν ὠῶν τικτομένων, ὁ αἴλουρος εἰπών· „ἀλλ’ εἰ σύ γε πολλῶν εὐπορεῖς εὐπροσώπων ἀπολογιῶν, ἔγωγε μέντοι ἄτροφος οὐ μενῶ,“ τοῦτον κατεθοινήσατο.

Ὁ μῦθος δηλοῖ, ὅτι ἡ πονηρὰ φύσις πλημμελεῖν αἱρουμένη, εἰ μὴ μετʼ εὐλόγου δυνηθείη προσχήματος, ἀπαρακαλύπτως γε μὴν πονηρεύεται.

13. Ајтиопјанец

Кога некој човек купил Ајтиопјанец, си мислел дека бојата на кожата му е таква поради негрижата на претходниот сопственик. Па, го зел дома, ги изнел пред него сите сапуни и со секакви измивања се обидувал да го исчисти. Сепак, бојата на кожата не можел да му ја промени, но од тормозењето го разболел.

Природните одлики остануваат такви, какви што излегле на почетокот.

13. Αἰθίοψ

Αἰθίοπά τις ὠνήσατο, τοιοῦτον εἶναι τὸ χρῶμα δοκῶν ἀμελείᾳ τοῦ πρότερον ἔχοντος. Καὶ παραλαβὼν οἴκαδε, πάντα μὲν αὐτῷ προσῆγε τὰ ῥύμματα, πᾶσι δὲ λουτροῖς ἐπειρᾶτο φαιδρύνειν· καὶ τὸ μὲν χρῶμα μεταβαλεῖν οὐκ ἔσχε, νοσεῖν δὲ τῷ πονεῖν παρεσκεύασεν.

Μένουσιν αἱ φύσεις, ὡς προῆλθον τὸ πρότερον.

12. Козарот и козите

Некој козар ги отерал своите кози на паша, па кога видел дека тие се измешале со дивите, штом се свечерило, ги втерал сите во својата пештера. Утредента се кренала страшна виулица и бидејќи не можел да ги одведе на паша како и обично, ги оставил внатре да седат, па на своите им приставал малку храна, колку да не изгладнат, а на туѓите им трупал и повеќе, за да ги придобие и да си ги присвои. Кога престанала виулицата, ги одвел сите на паша, но дивите, штом се добрале до гората, фатиле да бегаат. Тогаш пастирот зел да ги прекорува за нивната неблагодарност што, иако наишле на поголема грижа, сепак го напуштаат, а тие се потсвртеле и му рекле: „Но, токму затоа и се пазиме: та, ако ние кои вчера ти дојдовме сме ти помили од оние што се одамна со тебе, јасно е дека ако и други по ова ти дојдат, нив ќе ги почитуваш повеќе од нас!“

Басната објаснува, дека човек не треба да се спријателува со такви луѓе кои нас, новодојдените, повеќе не ценат од старите пријатели, имајќи на ум декa кога и ние ќе застариме (во пријателството), ако се спријателат со други, нив повеќе ќе ги почитуваат.

12 б. Поинаку

Некој козар, во време на бура, ги одвел козите во некоја ненаселена пештера. Таму нашол диви кози и јарци, и тоа повеќе на број и поголеми од тие што самиот ги имал, па ги запоставил своите и зел со лисјето да ги храни дивите. Но, кога се разведрило, ги нашол своите пцоисани од глад, а дивите во гората побегнале. И така козарот, за потсмев, дома дошол со празни раце.

Оти никако не е в ред да не се грижиме за своите, во надеж дека ќе оствариме добивка од некои туѓинци.

12. Αἰγοβοσκὸς καὶ Αἶγες

Αἰπόλος τὰς αἶγας αὑτοῦ ἐπὶ νομὴν ἀπελάσας ὡς ἐθεᾶτο ἀγρίαις αὐτὰς ἀναμιγείσας, ἑσπέρας ἐπιλαβούσης πάσας εἰς τὸ ἑαυτοῦ σπήλαιον εἰσήλασε. Τῇ δʼ ὑστεραίᾳ χειμῶνος πολλοῦ γενομένου, μὴ δυνάμενος ἐπὶ τὴν συνήθη νομὴν αὐτὰς παραγαγεῖν, ἔνδον ἔστησε μένειν, ταῖς μὲν ἰδίαις μετρίαν τροφὴν παραβάλλων πρὸς μόνον τὸ μὴ λιμώττειν, ταῖς δὲ ὀθνείαις πλείονα περισωρεύων πρὸς τὸ καὶ αὐτὰς ἐξιδιοποιήσασθαι. Παυσαμένου δὲ τοῦ χειμῶνος ἐπειδὴ πάσας ἐπὶ νομὴν ἐξήγαγεν, αἱ ἄγριαι ἐπιλαβόμεναι τῶν ὀρῶν ἔφευγον. Τοῦ δὲ ποιμένος ἀχαριστίαν αὐτῶν κατηγοροῦντος, εἰ περιττοτέρας αὐταὶ ἐπιμελείας ἐπιτυχοῦσαι καταλείπουσιν αὐτὸν, ἔφασαν ἐπιστραφεῖσαι· ,,ἀλλὰ καὶ διʼ αὐτὸ τοῦτο μᾶλλον φυλαττόμεθα· εἰ γὰρ ἡμᾶς τὰς χθές σοι προσεληλυθυίας μειζόνως τῶν πάλαι σὺ προετίμησας, δῆλον ὅτι, εἰ καὶ ἕτεραί σοι μετὰ ταῦτα προσπελάσουσιν, ἐκείνας ἡμῶν προκρινεῖς.“

Ὁ λόγος δηλοῖ μὴ δεῖν τούτων προσεταιρίζεσθαι τὰς φιλίας, οἳ τῶν παλαιῶν φίλων ἡμᾶς τοὺς προσφάτους προτιμῶσι, λογιζομένους, ὅτι καὶ, κἂν ἡμῶν ἐγχρονιζόντων ἑτέροις φιλιάσωσιν, ἐκείνους προκρινοῦσιν.

12b. Ἄλλως

Ἐν σπηλαίῳ ἀοικήτῳ αἰγοβοσκὸς ἐν χειμῶνι αἶγα, ἤγαγεν. Εὗρεν δὲ ἐλεῖ ἀγρίας αἶγας καὶ τράγους, πλείονας ὧν εἶχεν αὐτὸς καὶ μείζους. Τὰς ἰδίας δὲ ἀφεὶς ἐπὶ ταῖς ἀγρίαις, ταύτας ἔτρεφε τοῖς φύλλοις. Ὅτε δὲ εὐδία γέγονε, τὰς μὲν ἰδίας εὗρε τεθνεώσας ἐκ τοῦ λιμοῦ, αἱ δὲ ἄγριαι πρὸς τὸ ὄρος ἔφυγον. Ὁ δὲ αἰπόλος γελαστὸς εἰς τὸν οἶκον ἦλθε κενός.

Ὅτι οὐδαμῶς ἡμᾶς πρέπει ἀμελεῖν τῶν οἰκείων, ἐπʼ ἐλπίδι κέρδους ἐξ ἀλλοτρίων γενησομένου.

11. Атињанецот должник

Во Атина, некој маж лихвар си го барал долгот од својот должник. И, овој прво почнал да го моли да му ја одложи исплатата, тврдејќи дека e во потешкотија со пари, но бидејќи не го убедил, довел една свиња, единствената што ја имал, па во присуство на лихварот зел да ја продава. Кога пришол некој купувач и почнал да се распрашува дали свињата е расплодна, тој рекол дека не само што раѓа, туку и многу чудно раѓа: за Мистериите[1] раѓа женски, а за Панатенаите[2] машки. Бидејќи купувачот се збунил од кажаното, лихварот рекол: „Море, не чуди се; та, за Дионисиите[3] таа и јариња ќе ти роди!“

Басната објаснува дека многумина, заради сопствена добивка, не се колебаат да посведочат лажно ниту за невозможни нешта.


[1] Големите Елевсински Мистерии во чест на Деметра, нејзината ќерка Персефона и Дионис-Јакх, прославувани во Атина, секоја година, во месецот боедромион (септември). Свеченоста почнувала со очистување преку капење во морето; по ова неколку дена биле посветени за жртвувања и процесии по светилиштата во Атина, а потоа се тргнувало во голема литија кон Елевсина. За самите обреди не знаеме речиси ништо, бидејќи на нив можеле да присуствуваат само посветените.

[2] Панатенаи – најголем празник во чест на божицата Атена. Се празнувал во Атина, во почетокот секоја година, а од Пејсистрат, на секои четири години во средината на летото (28 хекатомбајон – јули). Секоја трета олимпијада празникот траел шест дена. Свеченоста почнувала со ноќно празнување – трки со факли, а следните денови биле исполнети со гимнастички, атлетски и музички натпревари, танцување под оружје и натпревар во веслање. Како награди, на победниците им биле давани венци и амфори со масло од светите маслини. Централната свеченост била великолепна процесија со жртвување животни и со нови раскошни одежди за божицата Атена, исткаени од атинските жени.

[3] Дионисии – атички празник во чест на богот Дионис. Постоеле Мали или Селски Дионисии (Ленаи) и Големи или Градски Дионисии. Кулминација на овие празници претставувале фаличките процесии, кога се носеле култни претстави на богот Дионис. Големите Дионисии биле празнувани во месец елафеболион (март), при што се одвивале натпревари на лирски хорови и се прикажувале нови драми, трагедии и комедии. На Дионис му биле жртвувани јарци.

11. Ἀθηναῖος χρεωφειλέτης

Ἀθήνῃσιν ἀνὴρ χρεωφειλέτης ἀπαιτούμενος ὑπὸ τοῦ δανειστοῦ τὸ χρέος, τὸ μὲν πρῶτον παρεκάλει ἀναβολὴν αὐτῷ παρασχέσθαι, ἀπορεῖν φάσκων· ὡς δʼ οὐκ ἔπειθε, προσαγαγὼν ὗν, ἣν μόνην εἶχε, παρόντος αὐτοῦ ἐπώλει. Ὠνητοῦ δὲ προσελθόντος καὶ διερωτῶντος, εἰ τοκὰς ἡ ὗς εἴη, ἐκεῖνος ἔφη, μὴ μόνον αὐτὴν τίκτειν, ἀλλὰ καὶ παραδόξως· τοῖς μὲν γὰρ μυστηρίοις θήλεα ἀποκύειν, τοῖς δὲ Παναθηναίοις ἄρσενα. Τοῦ δὲ ἐκπλαγέντος πρὸς τὸν λόγον, ὁ δανειστὴς εἶπεν· ,,ἀλλὰ μὴ θαύμαζε· αὕτη γάρ σοι καὶ Διονυσίοις ἐρίφους τέξεται.“

Ὁ λόγος δηλοῖ, ὅτι πολλοὶ διὰ τὸ ἱδιον κέρδος οὐκ ὀκνοῦσιν οὐδὲ τοῖς ἀδυνάτοις ψευδομαρτυρεῖν.

10. Славејот и ластовицата

Ластовицата го советувала славејот да им биде на луѓето сосед и сожител, како што е таа. А овој рекол: „Не сакам да се потсетувам на скрбта од моите стари неволји, па поради тоа на пусти места живеам!“

Оној што бил оскрбен од некоја случка сака да го избегне и местото каде што скрбта го снашла.

10. Ἀηδὼν καὶ Χελιδών

Ἀηδόνι συνεβούλευε χελιδὼν τοῖς ἀνθρώποις εἶναι ὁμόροφον καὶ σύνοικον, ὡς αὐτή. Ἡ δὲ εἶπεν· ,,οὐ θέλω τὴν λύπην τῶν παλαιῶν μου συμφορῶν μεμνῆσθαι, καὶ διὰ τοῦτο τὰς ἐρήμους οἰκῶ.“

Τὸν λυπηθέντα ἔκ τινος τύχης καὶ τὸν τόπον φεύγειν θέλειν, ἔνθα ἡ λύπη συνέβη.

9. Славејот и јастребот

Славејот си седел врз некој висок даб и си пеел како и обично. А, кога јастребот него го забележал, бидејќи немал за јадење, долетал и го зграпчил. Тогаш, славејот, сакајќи да се извлече, почнал да моли да го пушти, велејќи дека самиот не е доволно голем да наполни стомак на јастреб и дека тој, ако нема за јадење, треба да се наврти на поголеми птици. А јастребот, преземајќи збор, рекол: „Но, јас би бил чукнат, кога би ја пуштил храната што ми е в раце за да гонам нешто што уште не се ни појавило!“

Басната објаснува дека така и меѓу луѓето има непромислени, кои во надеж за поголеми нешта, го пропуштаат она што им е вo рацете.

9. Ἀηδὼν καὶ Ἱέραξ

Ἀηδὼν ἐπί τινος ὑψηλῆς δρυὸς καθημένη κατὰ τὸ σύνηθες ᾖδεν· ἱέραξ δὲ αὐτὴν θεασάμενος, ὡς ἠπόρει τροφῆς, ἐπιπτὰς συνέλαβεν· ἡ δὲ μέλλουσα ἀναιρεῖσθαι ἐδέετο μεθεῖναι αὐτὴν, λέγουσα, ὡς οὐχ ἱκανή ἐστιν ἱέρακος γαστέρα αὐτὴ πληρῶσαι· δεῖν δὲ αὐτὸν, εἰ τροφῆς ἀπορεῖ, ἐπὶ τὰ μείζονα τῶν ὀρνέων τρέπεσθαι. Καὶ ὃς ὑποτυχὼν εἶπεν· ,,ἀλλ’ ἔγωγε ἀπόπληκτος ἄν εἴην, εἰ τὴν ἐν χερσὶν ἑτοίμην βορὰν ἀφεὶς τὰ μηδέπω φαινόμενα διώκοιμι.“

Ὁ λόγος δηλοῖ, ὡς οὕτω καὶ τῶν ἀνθρώπων ἀλόγιστοί εἰσιν οἳ δι’ ἐλπίδα μειζόνων [πραγμάτων] τὰ ἐν χερσὶν ὄντα προΐενται.

8. Орелот, чавката и пастирот

Слетал орел од висока карпа и зграпчил јагне. Некоја чавка го видела тоа, па од завист, посакала и таа да го стори истото. И така, со многу пискање се спуштила и се нафрлила врз некој овен. Но, канџите ѝ се заплеткале во руното, па не можејќи да се крене, мавтала со крилјата, сѐ дури пастирот не забележал што се случило, па притрчал и ја фатил. Ѝ ги поткастрил вршките на крилјата и кога свечерило, ја однел кај своите деца. А кога тие прашале што птица би можело тоа да биде, рекол: „Како што јас со сигурност знам – чавка, но како што таа самата сака – орел.“

Така, во натпревар со посилни не само што ништо не се постигнува, туку врз маките уште и потсмев се стекнува.

8. Ἀετὸς καὶ Κολοιὸς καὶ Ποιμήν

Ἀετὸς καταπτὰς ἀπό τινος ὑψηλῆς πέτρας ἂργα ἥρπασε· κολοιὸς δὲ τοῦτο θεασάμενος διὰ ζῆλον τοῦτον μιμήσασθαι ἤθελε. Καὶ δὴ καθεὶς ἑαυτὸν μετὰ πολλοῦ τοῦ ῥοίζου ἐπὶ κριὸν ἠνέχθη· ἐμπαρέντων δʼ αὐτοῦ τῶν ὀνύχων τοῖς μαλλοῖς, ἐξαρθὴναι μὴ δυνάμενος ἐπτερύσσετο, ἕως ὁ ποιμὴν, τὸ γεγονὸς αἰσθόμενος, προσδραμὼν συνέλαβεν αὐτόν. Καὶ περικόψας αὐτοῦ τὰ ὀξύπτερα, ὡς ἑσπέρα κατέλαβε, τοῖς αὐτοῦ παισὶν ἐκόμισε. Τῶν δὲ πυνθανομένων, τί ἄν εἴη τὸ ὄρνεον, ἔφη· „ὡς μὲν ἐγὼ σαφῶς οἶδα, κολοιός, ὡς δὲ αὐτὸς βούλεται, ἀετός.“

Οὕτως ἡ πρὸς τοὺς ὑπερέχοντας ἅμιλλα πρὸς τῷ μηδὲν ἀνύειν καὶ ἐπὶ συμφοραῖς προσκτᾶται γέλωτα.