27. Рибарот зурлаџија

Некој рибар вешт во свирење зурла си ги зел зурлите и мрежите и отишол крај морето. Застанал на некоја истурена карпа и почнал да свири, верувајќи дека рибите сами по себе ќе излезат, привлечени од слаткиот звук. Долго така се напрегал, но ништо не постигнал, па ги оставил зурлите, ја зел мрежата, ја фрлил во водата и уловил многу риби. Кога ги истурил од мрежите на брегот, видел како се прпелкаат, па рекол: „О, клети животинки! Кога свирев, не игравте, а сега, кога сопрев, тоа го правите!“

Басната е пригодна за оние кои прават нешто кога не му е време.

27 б.  Поинаку

Штом Лидијците биле покорени од Персијците, Јонците и Ајолците веднаш испратиле гласници во Сарди кај Кир[1], велејќи му дека се волни да му се потчинат под истите услови што ги имале под власта на Кројс.[2] А овој, откако ги сослушал што предлагаат, им раскажал басна за некој маж зурлаџија кој, кога видел риби во морето, засвирел мислејќи дека тие ќе излезат на суво. Меѓутоа, кога надежта му се изјаловила, зел мрежа, ја фрлил и извлекол големо изобилство риби. Кога ги видел како се препелкаат, им рекол на рибите: „Престанете да ми играте, зашто кога јас свирев не сакавте да излезете и да играте!“ Кир им ја раскажал оваа басна на Јонците и Ајолците, затоа што Јонците не го послушале претходно, кога тој самиот преку гласници побарал тие да се одметнат од Кројс, а сега, кога работата била завршена, биле подготвени да му се покорат на Кир.


[1] Персискиот крал Кир II Велики (559-529 пр.Хр.), кој го основал големото Персиско царство, ги освоил Медија, Лидија, Бабилонија, Фојникија и Јудеја.

[2] Кројс, кралот на Лидија (560-546 пр.Хр.).

27.  Ἁλιεὺς αὐλῶν

Ἁλιεὺς αὐλητικῆς ἔμπειρος, ἀναλαβὼν τοὺς αὐλοὺς καὶ τὰ δίκτυα παρεγένετο εἰς τὴν θάλασσαν, καὶ στὰς ἐπί τινος προβλήματος πέτρας τὸ μὲν πρῶτον ᾖδε, νομίζων αὐτομάτους πρὸς τὴν ἡδυφωνίαν τοὺς ἰχθύας ἐξελεύσεσθαι· ὡς δʼ αὐτοῦ ἐπὶ πολὺ διατεινομένου οὐδὲν πέρας ἠνύετο, ἀποθέμενος τοὺς αὐλοὺς ἀνείλετο τὸ ἀμφίβληστρον, καὶ βαλὼν κατὰ τοῦ ὕδατος πολλοὺς ἰχθύας ἤγρευσεν. Ἐκβαλὼν δʼ αὐτοὺς ἀπὸ τῶν δικτύων ἐπὶ τὴν ᾐόνα, ὡς ἐθεάσατο ἀσπαίροντας, ἔφη· ,,ὦ κάκιστα ζῶα, ὑμεῖς, ὅτε μὲν ηὔλουν, οὐκ ὠρχεῖσθε· νῦν δὲ, ὅτε πέπαυμαι, τοῦτο πράττετε.

Πρὸς τοὺς παρὰ καιρόν τι πράττοντας ὁ λόγος εὔκαιρος.

27b.  Ἄλλως

Ἴωνες καὶ Αἰολέες, ὡς οἱ Λυδοὶ τάχιστα κατεστράφατο ὑπὸ Περσέων, ἔπεμπον ἀγγέλους ἐς Σάρδις παρὰ Κῦρον, ἐθέλοντες ἐπὶ τοῖσι αὐτοῖσι εἶναι τοῖσι καὶ Κροίσῳ ἔσαν κατήκοοι. Ὁ δὲ ἀκούσας αὐτέων τὰ προΐσχοντο ἔλεξέ σφι λόγον, ἄνδρα φὰς αὐλητὴν, ἰδόντα ἰχθῦς ἐν τῇ θαλάσσῃ, αὐλέειν, δοκέοντά σφεας ἐξελεύσεσθαι ἐς γῆν· ὡς δὲ ψευσθῆναι τῆς ἐλπίδος, λαβεῖν ἀμφίβληστρον καὶ περιβαλεῖν τε πλῆθος πολλὸν τῶν ἰχθύων καὶ ἐξειρύσαι· ἰδόντα δὲ παλλομένους, εἰπεῖν ἄρα αὐτὸν πρὸς τοὺς ἰχθῦς· „παύεσθέ μοι ὀρχεόμενοι, ἐπεὶ οὐδʼ ἐμέο αὐλέοντος ἠθέλετε ἐκβαίνειν ὀρχεόμενοι. “Κῦρος μὲν τοῦτον τὸν λόγον τοῖσι Ἴωσι καὶ τοῖσι Αἰολεῦσι τῶνδε εἵνεκα ἔλεξε, ὅτι δὴ οἱ Ἴωνες πρότερον, αὐτοῦ Κύρου δεηθέντος διʼ ἀγγέλων ἀπίστασθαί σφεας ἀπὸ Κροίσου, οὐκ ἐπείθοντο, τότε δὲ, κατεργασμένων τῶν πρηγμάτων, ἔσαν ἕτοιμοι πείθεσθαι Κύρῳ.

26. Рибар

Некој рибар кога ја извлекол од море мрежата за риболов, успеал да ги фати големите риби и нив на земјата ги распослал, а помалите риби, низ дупките, побегнале во морето.

Оти лесен е спасот за оние кои не се многу успешни, но ретко можеш да видиш големци со слава да ѝ избегаат на правдата.

26.  Ἁλιεύς

Ἁλιεὺς, τὸ πρὸς ἄγραν δίκτυον ἐκ τῆς θαλάσσης ἐκβαλὼν, τῶν μὲν μεγάλων ἰχθύων ἐγκρατὴς γέγονε, καὶ τούτους ἐν τῇ γῇ ἥπλωσεν· οἱ δὲ βραχύτεροι τῶν ἰχθύων διὰ τῶν τρυμαλιῶν διέδρασαν ἐν τῇ θαλάσσῃ.

Ὅτι εὔκολος ἡ σωτηρία τοῖς μὴ μεγάλως εὐτυχοῦσιν, τοὺς δὲ μεγάλους ὄντας τῇ δόξῃ σπανίως ἴδοις ἂν ἐκφεύγειν τὴν δίκην.

25. Рибарот и реката

Еден рибар ловел риби во некоја река. Γи распнал своите мрежи опфаќајќи го целиот тек, од едната до другата странa на реката, а потем врзал камен за едно јаже и со него зел да ја удира водата, за да фатат рибите да бегаат и не внимавајќи да паднат во мрежата. Некој од околните жители го видел што прави, па почнал да му префрла оти ја мати реката и не им дава да пијат бистра вода. А овој одговорил: „Но, доколку вака не се замати реката, јас ќе треба да умрам од глад.“

Така и во државите, народните вожди најлесно „си работат“ тогаш кога татковината ја втурнуваат во метеж.

25.  Ἁλιεύς

Ἁλιεὺς ἔν τινι ποταμῷ ἡλίευε. Καὶ δὴ κατατείνας τὰ δίκτυα ὡς περιέλαβεν ἑκατέρωθεν τὸ ῥεῦμα, προσδήσας κάλῳ λίθον, ἔτυπτε τὸ ὕδωρ, ὅπως οἱ ἰχθύες φεύγοντες ἀπαραφυλάκτως τοῖς βρόχοις ἐμπέσωσι. Τῶν δὲ περὶ τὸν τόπον οἰκούντων τις θεασάμενος αὐτὸν τοῦτο ποιοῦντα, ἐμέμφετο, ὡς τὸν ποταμὸν θολοῦντα καὶ μὴ ἐῶντα αὐτοὺς διαυγὲς ὕδωρ πίνειν· ὁ δὲ ἀπεκρίνατο· ,,ἀλλʼ ἐὰν μὴ οὕτως ὁ ποταμὸς ταράσσηται, ἐμὲ δεήσει λιμώττοντα ἀποθανεῖν.“

Οὕτω καὶ τῶν πόλεων οἱ δημαγωγοὶ τότε μάλιστα ἐργάζονται, ὅταν τὰς πατρίδας εἰς στάσεις περιάγωσιν.

24. Рибарите и туната

Некои рибари излегле на лов, но бидејќи долго време се мачеле и ништо не фатиле, многу се разочарале и почнале да се подготвуваат за враќање. Одненадеж, некоја туна што била гонета од поголеми риби скокнала во нивниот чун. Рибарите ја фатиле туната и се вратиле дома задоволни.

Басната објаснува дека многу пати она што вештината не спечалила, тоа среќата подарила.

24.  Ἁλιεῖς

Ἁλιεῖς, ἐξελθόντες ἐπʼ ἄγραν, ἐπειδὴ πολὺν χρόνον ταλαιπωρήσαντες οὐδὲν εἷλον, σφόδρα τε ἠθύμουν καὶ ἀναχωρῆσαι παρεσκευάζοντο. Εὐθὺς δὲ θύννος, ὑπό του τῶν μεγίστων διωκόμενος ἰχθύων, εἰς τὸ πλοῖον αὐτῶν εἰσήλατο. Οἱ δὲ τοῦτον λαβόντες μεθʼ ἡδονῆς ἀνεχώρησαν.

Ὁ μῦθος δηλοῖ, ὅτι πολλάκις, ἃ μὴ τέχνη παρέσχε, ταῦτα τύχη ἐδωρήσατο.

23. Разочараните рибари

Некои рибари влечеле мрежа; а бидејќи била тешка, се радувале и потскокнувале мислејќи дека уловот е голем. Но, кога ја извлекле на брегот и нашле малку риба, а мрежата била полна камења и разни треви, многу тешко на душа им паднало. Не биле потиштени толку заради тоа што им се случило, колку заради тоа што предвреме го претположиле токму спротивното. Тогаш, еден постар меѓу нив рекол: „Ами, ајде, другари, да се смириме! Оти, како изгледа, на радоста сестра ѝ е жалоста: а ние, кои претходно толку се израдувавме, секако требаше малку и да се разжалостиме.“

Па, значи и ние, гледајќи колку е променлив животот, не треба постојано да се перчиме со исти работи, имајќи на ум дека по долга ведрина е нужно да настане бура.

23. Ἀλιεῖς

Ἁλιεῖς σαγήνην εἷλκον· βαρείας δʼ αὐτῆς οὔσης, ἔχαιρον καὶ ὠρχοῦντο, πολλὴν εἶναι νομίζοντες τὴν ἄγραν· ὡς δὲ ἑλκύσαντες ἐπὶ τὴν ᾐόνα τὸν μὲν ἰχθὺν ὀλίγον εὗρον, λίθων δὲ καὶ ἄμμων μεστὴν τὴν σαγήνην, οὐ μετρίως ἐβαρυθύμουν, οὐχ οὕτω μᾶλλον ἐπὶ τῷ συμβεβηκότι δυσφοροῦντες, ὅσον ὅτι καὶ τὰ ἐναντία προσειλήφασιν. Εἷς δέ τις ἐν αὐτοῖς γηραιὸς ὤν εἶπεν ,,ἀλλὰ παυσώμεθα, ὦ ἑταῖροι· χαρᾶς γὰρ ὡς ἔοικεν ἀδελφή ἐστιν ἡ λύπη· καὶ ἡμᾶς ἔδει τοσαῦτα προησθέντας πάντως τι καὶ λυπηθῆναι.“

Ἀτὰρ οὖν καὶ ἡμᾶς δεῖ τοῦ βίου τὸ εὐμετάβλητον ὁρῶντας μὴ τοῖς αὐτοῖς ἀεὶ πράγμασιν ἐπαγάλλεσθαι, λογιζομένους, ὅτι ἐκ πολλῆς εὐδίας ἀνάγκη καὶ χειμῶνα γενέσθαι.

22. Петлите и еребицата

Некој човек кој имал петли в куќата, кога наишол на питома еребица што била на продажба, ја купил и си ја однел дома да ја храни заедно со петлите. Но, бидејќи овие ја колвале и бркале, еребицата станала потиштена, мислејќи дека ја презираат поради тоа што е странец. Арно ама, малку подоцна, кога видела како петлите се борат меѓу себе и не отстапуваат пред еден со друг да се испотепаат, си рекла во себе: „Ами, јас веќе не се јадосувам што овие ме колваат, зашто гледам дека тие ни самите себеси не се штедат.“

Басната објаснува дека умните полесно ги прифаќаат дрзостите на соседите, кога гледаат дека тие не ги штедат ни своите домашни.

22. Ἀλεκτρυόνες καὶ Πέρδιξ

Ἀλεκτρυόνας τις ἐπὶ τῆς οἰκίας ἔχων, ὡς περιέτυχε πέρδικι τιθασσῷ πωλουμένῳ, τοῦτον ἀγοράσας ἐκόμισεν οἴκαδε ὡς συντραφησόμενον. Τῶν δὲ τυπτόντων αὐτὸν καὶ ἐκδιωκόντων, ὁ πέρδιξ ἐβαρυθύμει, νομίζων διὰ τοῦτο αὐτὸν καταφρονεῖσθαι, ὅτι ἀλλόφυλός ἐστι· μικρὸν δὲ ὕστερον ὡς ἐθεάσατο τοὺς ἀλεκτρυόνας πρὸς ἑαυτοὺς μαχομένους, καὶ οὐ πρότερον ἀποστάντας, πρὶν ἢ ἀλλήλους πατάξαι, ἔφη πρὸς ἑαυτόν· ,,ἀλλʼ ἔγωγε οὐκ ἄχθομαι ὑπὸ τούτων τυπτόμενος· ὁρῶ γὰρ αὐτοὺς οὐδὲ αὐτῶν. ἀπεχομένους.“

Ὁ λόγος δηλοῖ, ὅτι ῥᾳδίως τὰς ἐκ τῶν πέλας ὕβρεις οἱ φρόνιμοι δέχονται, ὅταν ἴδωσιν αὐτοὺς μηδὲ τῶν οἰκείων ἀπεχομένους.

21. Петлите што се бореле

Се бореле два петла за кокошки и едниот го натерал другиот в бег. И, тој што бил надбиен отишол на некое сенчесто место и се сокрил, а тој што победил се кренал угоре, застанал на некој висок плот и закукуригал на сиот глас. Истиот миг долетал орел и го зграпчил. И така, оној сокриениот в темно, оттогаш без страв им се качувал на кокошките.

Басната објаснува, дека Господ им се спротивставува на надмените, а им дава милост на понижените.

21 б.  Поинаку

Налетале два петла еден на друг и, како по обичај, фатиле да се борат. И, тој што бил победен се вовлекол под канабе и се сокрил, а тој што бил победник се качил на покрив и силно закукуригал, со пој објавувајќи им ја на сите својата победа. И тогаш, долетал орел, го зграпчил и го однел.

Умереност во гордоста е сигурна победа.

21 в.  Петлите и орелот (Поинаку)

Се тепале еднаш петлите заради кокошка, кој со неа да се ожени. И, едниот кој бил надбиен, оти се уплашил, се тргнал настрана и се скрил во некој ќош. Другиот, пак, многу силно закукуригал, летнал озгора на куќата и, како победник[1] над непријателот, фатил да вика: „Го совладав мојот соперник, го победив ко в борба противник!“ И дури викал така петелот, долетал некој орел озгора, го зграпчил оној победникот, па вчас го однел кај своите дечиња и го сторил залак и храна за пилињата. А другиот, слободно заживеал и животот си го терал вo безопасност, земајќи му ја славата на уништениот непријател, од кого бил испаден и кој се фалел дека е победоносец.

Басната е за луѓе богоборци.


[1] Всушност, „трофејоносец“ (τροπαιοῦχος), оној кој го држи победничкиот знак (τροπαῖον), победничкиот споменик: на самото боиште, запленето оружје и клунови од кораби закачени на некое дрво или кренати на стапови.

21. Ἀλέκτορες

Ἀλεκτόρων δύο μαχομένων περὶ θηλειῶν ὀρνίθων, ὁ εἷς τὸν ἕτερον κατετροπώσατο. Καὶ ὁ μὲν ἡττηθεὶς εἰς τόπον κατάσκιον ἀπιὼν ἐκρύβη· ὁ δὲ νικήσας, εἰς ὕψος ἀρθεὶς καὶ ἐφʼ ὑψηλοῦ τοίχου στὰς, μεγαλοφώνως ἐβόησε. Καὶ παρευθὺς ἀετὸς καταπτὰς ἥρπασεν αὐτόν. Ὁ δʼ ἐν σκότῳ κεκρυμμένος ἀδεῶς ἔκτοτε ταῖς θηλείαις ἐπέβαινεν.

Ὁ μῦθος δηλοῖ, ὅτι κύριος ὑπερηφάνοις ἀντιτάσσεται, ταπεινοῖς δὲ δίδωσι χάριν.

21b.  Ἄλλως

Ἀλεκτρυόνες συμπεσόντες ἀλλήλοις, ὡς νόμος εἶχεν, ἐμάχοντο. Καὶ ὁ μὲν νικηθεὶς κλίνῃ ὑποδὺς ἀπεκρύπτετο, ὁ δὲ νενικηκὼς ἐπὶ στέγους ἀρθεὶς ἀνέκραγε μέγιστον, τὴν νίκην κατάδηλον ἐξ ᾠδῆς ἐργαζόμενος. Καὶ καταπτὰς ἀετὸς τοῦτον ἁρπάζει λαβών.

Νίκῃς ἀσφάλεια μετριότης φρονήματος.

21c.  Ἀλέκτορες καὶ Ἀετος (Ἄλλως)

Μαχομένων δήποτε τῶν ἀλεκτόρων διὰ τὴν ὄρνιν, τὸ τίς αὐτὴν ἐγγήμῃ, ὁ εἷς ἡττηθεὶς ἐκρύπτετο ἔν τινι γωνίᾳ, ὡς δειλιάσας καὶ εἰς τροπὴν χωρήσας· ὁ δὲ ἕτερος σφοδρῶς μέγα κοκκύσας, ἀνεπέτασεν ἐπάνω τῶν δωμάτων, ὡς τροπαιοῦχος κατὰ τοῦ πολεμίου, φωνῶν· „ἥττησα τὸν ἴδιον ἐχθρόν μου, τροπωσάμενος ἀντίπαλον εἰς κράτος. Ὡς οὖν ἐβόα τοιαῦτα ὁ ἀλέκτωρ, ἧκεν ἀετὸς καταπτὰς ἐκ τῶν ἄνω, καὶ καταλαβὼν τὸν νικητὴν ἐκεῖνον, ἢγαγεν αὐτὸν τοῖς τέκνοις παραυτίκα, βρῶμα ποιήσας τοῖς νεοττοῖς καὶ πόμα. Ὁ δὲ ἕτερος ἐλευθερίως ζήσας, ἢγετο οὕτως ἐν ἀδείᾳ τυγχάνων, λαβὼν εὔκλειαν κατὰ τοῦ πολεμίου τοῦ ἐκπορθοῦντος καὶ τροπώσαντος τοῦτον καὶ καυχωμένου, ὡς ὄντος νικηφόρου.

Ὁ λόγος πρὸς ἄνδρας θεομάχους.

20. Ајсоп и кучката

Враќајќи се од гозба Ајсоп навечер

го срети кучка дрска – бесна, лајава.

И тогаш рече овој: „Кучко збесната,

ти место злиов јазик слатко јачменче

да купеше – ќе речев дека мудра си!“

20. Αἴσωπος καὶ Κύων

Αἴσωπον ἀπὸ δείπνου βαδίζονθʼ ἐσπέρας

θρασεῖα καὶ μεθύση τις ὑλάκτει κύων.

κἄπειτ’ ἐκεῖνος εἶπεν· ,,ὦ κύον, κύον,

εἰ νὴ Δίʼ ἀντὶ τῆς κακῆς γλώττης ποθὲν

πυροὺς πρίαιο, σωφρονεῖν ἄν μοι δοκοῖς.“

19. Ајсоп во бродоградилиште

Еднаш, Ајсоп баснотворецот имал слободно време на располагање, па влегол во некое бродоградилиште. Бродоградителите зеле да го задеваат, предизвикувајќи го нешто да им одврати, па Ајсоп им раскажал приказна: „Некогаш в дамнина имало само хаос и вода. А Ѕевс сакал да го извади на виделина и елементот земја, па ја наговорил Земјата да сркне до три пати од морето. Почнала таа и, првиот пат ги појавила планините; кога сркнала вторпат, ги разоткрила и долините. А, доколку реши и трет пат да отпие од водата, е тогаш бесполезен ќе ви стане занаетов.“

Басната објаснува дека оние кои им се потсмеваат на подобрите, без да забележат си навлекуваат од нив уште поголеми срамови.

19. Αἴσωπος ἐν ναυπηγίῳ

Αἴσωπός ποτε ὁ λογοποιὸς σχολὴν ἄγων εἰς ναυπήγιον εἰσῆλθε· τῶν δὲ ναυπηγῶν σκωπτόντων τε αὐτὸν καὶ ἐκκαλουμένων εἰς ἀπόκρισιν, ὁ Αἴσωπος ἔλεγε·,,Τὸ παλαιὸν χάος καὶ ὕδωρ γενέσθαι· τὸν δὲ Δία βουλόμενον καὶ τὸ τῆς γῆς στοιχεῖον ἀναδεῖξαι, παραινέσαι αὐτῇ, ὅπως ἐπὶ τρὶς ἐκροφήσῃ τὴν θάλασσαν. Κἀκείνη ἀρξαμένη τὸ μὲν πρῶτον τὰ ὄρη ἐξέφηνεν, ἐκ δευτέρου δὲ ἐκροφήσασα καὶ τὰ πεδία ἀπεγύμνωσεν· ἐὰν δὲ δόξῃ αὐτῇ καὶ τὸ τρίτον ἐκπιεῖν τὸ ὕδωρ, ἄχρηστος ὑμῖν ἡ τέχνη γενήσεται.“

Ὁ λόγος δηλοῖ, ὅτι οἱ τοὺς κρείττονας χλευάζοντες λανθάνουσι μείζονας ἑαυτοῖς τὰς ἀνίας ἐξ αὐτῶν ἐπισπώμενοι.

18. Козата и магарето

Некој човек си чувал коза и магаре. Козата му позавидела на магарето зашто нему му давале повеќе храна, па почнала да му зборува како него постојано го казнуваат, терајќи го час да врти мелнички камен, час да носи некаков товар. И затоа, го советувала да се преправи дека е падавичар и да падне во некој шанец, та така да си најде починка. А ова ѝ поверувало, па паднало и се испокршило. Господарот викнал лекар и го замолил да помогне. А лекарот рекол дека, за да оздрави, треба да му се вбризга белодробна течност од коза. И така, ја жртвувале козата и магарето го излечиле.

Оти, секој кој за друг измами приготвува, станува зачетник на сопствените зла.

18. Αἴξ καὶ Ὄνος

Αἶγα καὶ ὄνον ἔτρεφέ τις. δὲ αἴξ φθονήσασα τῷ ὄνῳ διὰ τὸ περισσὸν τῆς τροφῆς, ἔλεγεν, ὡς ἄπειρα κολάζῃ, ποτὲ μὲν ἀλήθων, ποτὲ δὲ ἀχθοφορῶν· καὶ συνεβούλευεν ἐπίληπτον ἑαυτὸν ποιῆσαι καὶ καταπεσεῖν ἔν τινι βόθρῳ, καὶ ἀναπαύσεως τυχεῖν. Ὁ δὲ πιστεύσας καὶ πεσὼν συνετρίβη. Ὁ δὲ δεσπότης τὸν ἰατρὸν καλέσας ᾔτει βοηθεῖν. Ὁ δὲ αἰγὸς πνεύμονα ἐγχυματίσαι ἔλεγεν αὐτῷ, καὶ τῆς ὑγείας τυχεῖν. Τὴν δὲ αἶγα θύσαντες τὸν ὄνον ἰάτρευον.

Ὅτι ὅστις καθʼ ἑτέρου δόλια μηχανᾶται, ἑαυτοῦ γίνεται τῶν κακῶν ἀρχηγός.